İlk kayak timinin 104 yıl önce Palandöken’de kurulduğunu biliyor muydunuz?

Enver Paşa’nın isteği üzerine Avusturyalı bir kayak uzmanları grubu tarafından Mart 1915’te Erzurum Palandöken’de Osmanlı ordusuna bağlı bir kayak birliği kuruldu ve eğitimine başlandı.

ENVER PAŞA

Bu eğitim H. Arif Koyunoğlu’nun önderliğinde Nisan 1919 yılına kadar devam etti. 1979-80 yılından itibaren Avusturya’da Türk kayak öğretmenlerinin geliştirilmesine yeniden başlandı. Aynı tarihe Fehmi Tekelioğlu’nun Avusturya’ya gönderilmesiyle Türk buz paten sporunun başlangıcı da rastlıyor. Birinci Dünya savaşı sırasında Enver Paşa Eylül 1914 tarihinde İstanbul’da bulunan Avusturya – Macaristan askeri temsilcisi Pomiankowski vasıtasıyla Viyana’daki Savaş bakanlığından, belirli sayıda Türk subay ve askerlerin kayak konusunda eğitilmesi için askeri bir uzman heyetinin gönderilmesini istedi.

Enver Paşa’nın başlangıçta spora yönelik bir eğitimin öngörmesine rağmen Sarıkamış’taki trajik hezimetten sonra eğitimin askeri yönü ağırlık kazandı zira ordudaki eksik iletişim olanakları kayakçılığı zaruri kıldı. Ayrıca böyle bir kayak ünitesi Anadolu’nun yüksek mevkilerinde ve Kafkasya’da yeni bir birliğin çekirdeğini oluşturacaktı. Heyeti oluşturmak için Dr. Viktor Pietschmann  görevlendirildi. Onun seçtiği sivillerden oluşan Albert Bildstein (Bregenz), müh. Paul Ippen, Dr. Otto Hübner ve Dr. Alexander Maxymowics Osmanlı Hükümeti tarafından ilk önce 4 ay için görevlendiren Avusturyalı kayak heyeti Ocak 1915’te İstanbul’a vardı. Aynı zamanda Osmanlı Ordusu tarafından Avusturya’dan 1000 adet kayak takımı ısmarlandı; ancak, harp yüzünden sadece 100 adet gönderilebildi.

İLK KAYAK TİMİNDEN BİR FOTOĞRAF

Osmanlı Ordusu tarafından Avusturya’dan 1000 adet kayak takımı ısmarlandı; ancak, harp yüzünden sadece 100 adet gönderilebildi. Bunun üzerine Zeytinburnu ve Tophane’deki devlete ait fabrikalarda kayakçı heyeti tarafından kayak kalıpları yapıldıktan sonra Şubat ayında seri kayak üretimine geçildi Zorlu ve 43 gün süren bir yolculuktan sonra heyet 18 Mart 1915’te Erzurum’a vardı. 3.üncü Ordu komutanıyla beraber eğitim için Erzurum ve Palandöken’in yamaçları seçilmişti ve 5 Nisan 1915’te kayak eğitimi başladı. Türk ordusundan seçilen 80 er ve küçük zabıtların hepsi sağlam, çevik kuvvetli olmaları, beden terbiyesi yönünden de dikkatli gözlemden geçirilerek yüzlerce kişi arasından ayrılmıştı. Eğitimciler katılanları yeteneklerine göre iki gruba ayırmışlar, dil iletişimi de için Türk yedek subaylara görev verilmişti. Bunlar A. Hikmet Koyunoğlu, Trabzonlu Kemal, Cevat Dursunoğlu, Arif Sofya ve Hasip idi.

İLK KAYAKÇILAR

2650 metrede çadır kamp kuruldu

28 Nisan’da 2.510 m rakımlı bir tepedeki alıştırmadan sonra ilk iki kayak keşif kolu cepheye gönderildi, gidenlerin yerine hemen yeniler geldi, böylece ikinci bir eğitime geçildi. İlk kursun en iyi on mezunları eğitimci olarak görevlendirildi. Mayıs ortasında, ilkbaharın gelişi yüzünden eğitim Palandöken’in kuzey yamaçlarına, 2650 m rakımlı bir çadır kampına kaydırıldı. Eğitim iki değişik kayış tekniği üzerine yoğunlaşıyordu. Sarp arazide geçerli olan tek bastonlu Zdarsky sistemi ve diğer çift bastonlu İsveç sistemi. Çalışmalar çok sıkı idi, geceleri bile yürüyüşler yapılıyordu. Kayakçılıkta ilerledikçe de, kayakta silah atışları, çığ düşmüş ve kar yüzeyinde birçok setler, mamialar oluşturmuş yerlerde, uçurum kenarlarında da talimlere devam edildi.

 


PALANDÖKEN’DE EĞİTİM

Birçok asker kayak öğrendi

Sonradan yüzbaşı Von Hüpka önderliğinde 3 kişilik başka bir heyet ve Tirolya’da staj yapmış olan bir kaç subay tarafından Palandöken’in yazın bile erimeyen karlı sahaları üzerinde eğitimin devamı başarılı bir şekilde sağlandı. Mevcut fotoğraflara göre Hüpka ve heyeti 1918’de Erzurum’dan Avusturya’ya döndü. Aldığı eğitim dolayısıyla Koyunoğlu 4 Aralık 1919’taki terhisine kadar kayakçı asker yetiştirmiş ve çeşitli cephelerde savaşmış Avusturyalı heyetin memleketine döndükten sonra Bildstein’in Koyunoğlu’na gönderdiği ‘vatanımda bir uzun atlama trampleni’ni gösteren 1916 tarihli bir kartpostal ilişkilerin devamının güzel bir göstergesidir.

ENVER PAŞA

Avusturya’da eğitim aldılar

Hemen hemen 60 yıllık bir aradan sonra 1979 yılında Türk Kayak Federasyonu ve Türk Kayak Öğretmenleri Derneğinin Ankara Avusturya Büyükelçiliğinde kültür ve basın müsteşarı görevinde bulunan bu metnin yazarı ile temasa geçmesiyle ilişkiler tekrar canlandı. Bilgilerini artırmak maksadıyla her yıl belli bir sayıda kayak öğretmeninin burslu olarak Avusturya kayak merkezlerine gitmesi, Türkiye’deki o zamanın zor şartlarında en yeni teknikler ile bizzat tanışmak için bir olanak idi ve Türkiye’deki kayak sporunun gelişmesi ve yaygınlaşmasına yardımcı oldu.

KİREMİTLİK TEPEDEKİ İLK ATLAMA KULESİ

Türkiye’nin ilk buz pateni sahası

Aynı tarihte Türk Kayak Federasyonu genel sekreteri Fehmi Tekelioğlu’nun yine Avusturya Büyükelçiği ile temasa geçerek Türkiye’de buz pateni sporunu başlatmak hususunda bir olanağın olup olmadığını sorması üzerine kendisine Graz Spor Akademisinde bir eğitim ayarlandı. Tekelioğlu döndükten sonra Ankara Çebeci Parkında doğal bir buz pisti kurarak vals melodilerinin eşliğinde Türkiye’nin ilk halka açık buz paten sahasını açtı. Bu adım ile Tekelioğlu buz pateni sporunun kurulması ve yaygınlaşmasının öncüsü oldu.

PALANDÖKEN KAYAK MERKEZİ